Wie wordt de bruidegom?

Een verhaal over verbroken huwelijksbeloften of toch niet?

Nederlangbroek 1674

 

Op 22 januari 1674 komt Theunis Folckertsz bij de kerkenraad van Nederlandbroek een klacht indienen. Hij heeft gehoord dat Neeltje Gerrits, de weduwe van Cornelis Ellisz, haar huwelijksproclamaties heeft gehad met Aerdt Wulphertsz de Bruijn. Hij is hierover ontstemt omdat Neeltje al eerder trouwbeloften heeft gedaan aan hem, Theunis. Dit is gebeurd in het bijzijn van Jan Jansz Lego, een herbergier in Nederlangbroek. Ze hebben elkaar de hand gegeven, gekust en enkele kommen brandewijn gedronken.

Neeltje wordt ook opgeroepen om te verschijnen bij de kerkenraad en zij vragen haar of het verhaal klopt. Neeltje ontkent en zegt dat zij hem ook niet begeerde en hem gevraagd heeft duivenmest te kopen en met haar “vrienden” (dat zijn in dit geval familie en bekenden) te spreken over de boedelverdeling voor haar 2 kinderen, Ellis en Gerrit, die zij uit haar eerdere huwelijk heeft. Dit is nodig voordat er een nieuw huwelijk plaatsvindt.

Theunis en Neeltje hebben daarna wel het bed gedeeld in het bijzijn van Jan Jansz Lego en Ariaentje Theunis de meid. Ook zou Theunis drie nachten achterelkaar in het huis van Neeltje overnacht te hebben. Neeltje ontkent dat zij trouwbeloften heeft gedaan aan Theunis, zij zegt dat ze erover gesproken hebben en dat zij dat met haar “vrienden” zou bespreken. En dat het daarbij is gebleven.

Ze bekent dat Theunis slechts kort op haar bed heeft gelegen. Op de vraag van de kerkenraad of Theunis drie nachten achter elkaar bij haar geslapen heeft, zegt Neeltje dat ze dat niet meer weet. De predikant zegt dat hij dat een vreemde zaak vindt, dat een vrouw niet meer weet dat een jongeman kort geleden in haar huis is geweest. Waarop Neeltje antwoordt dat Theunis de tweede nacht alleen bij haar had geslapen.

Vervolgens wordt Jan Jansz Lego naar binnen geroepen om te getuigen. Hij zegt dat Neeltje wel haar trouwbeloften aan Theunis gegeven heeft. En Theunis heeft beloofd hem nooit van haar leven te zullen verlaten. En dat hij ook gezien heeft dat ze samen naar bed gegaan zijn.

De volgende morgen heeft Jan hen wakker gemaakt met de woorden: Schaamt u. Wilt gij nog niet opstaan eer er iemand binnenkomt, want het wordt dag. Ook heeft Neeltje Jan Lego naar Willem Folckertsz gestuurd om de kinderen uit te kopen en de proclamaties aan te vragen voor in de kerk de volgende zondag.

Ariaentje, de meid, zegt niets van trouwbeloftes te weten, maar zij heeft wel gezien dat Theunis en Neeltje samen in bed lagen.

Vervolgens wordt een ieder nogmaals binnen geroepen, en men blijft bij zijn verklaringen. De kerkenraad besluit dan om de huwelijksproclamaties tussen Aerdt en Neeltje niet verder door te laten gaan, totdat er een nader besluit is genomen.

Het duurde Theunis blijkbaar te lang, want twee weken later, op 3 februari staat hij weer voor de kerkenraad en hij brengt een getuigenis van Jan Gerritsz van Velpen mee. Op grond hiervan blijft de kerkenraad echter bij zijn besluit.

De predikant doet in de weken daarna onderzoek en op 22 februari doet hij hiervan verslag in de kerkenraad. Ook de ouderling Willem Folckertsz doet een duit in het zakje. Deze Willem is vermoedelijk één van de voogden van haar kinderen. Een paar dagen later getuigt ook ene Joost Ponsen, de andere voogd van haar kinderen. De kerkenraad weet niet goed wat de juiste beslissing is en stelt voor om de zaak voor te leggen aan de vergadering van de classis op 17 maart a.s.

De classis in haar vergadering vast dat de kerkenraad juist heeft gehandeld. De predikant en Peter Janssen van Velpen brengen hierover rapport uit op 22 maart. Ook Aerdt is aanwezig in de classisvergadering om te vragen om de proclamaties weer te laten doorgaan. In de tussentijd hebben Aerdt en Theunis onder toezicht van de predikant met elkaar gesproken en er is afgesproken dat de proclamaties van Aerdt en Neeltje doorgang kunnen vinden. Mits Neeltje  boven dat wat ze Theunis gegeven had, de diaconie 15 gulden en 10 stuivers moest betalen. Dit is ondertussen betaald aan de predikant door Neeltje.

Aerdt en Neeltje zijn waarschijnlijk kort daarna getrouwd, want op 12 april wordt Neeltje de huisvrouw van Aerdt genoemd. Op die dag is er een kerkenraadsvergadering, waarin wordt bepaald dat Neeltje niet mag deelnemen aan het Avondmaal, om haar gedrag van de afgelopen maanden. Zij zal eerst tot boete en inzicht moeten komen voordat zij weer mag aanzitten.